Dywan Wełniany Ręcznie Wiązany Irański Vees 228x343

KOBIERZEC – ten fascynujący wyrób rękodzielniczy- stanowi dla nas, ludzi wychowanych w kulturze zachodnioeuropejskiej, jedynie element wystroju domów, przedmiot służący do ozdabiania podłóg; dla człowieka Wschodu zaś zawsze był symbolem domu i życia rodzinnego, miejsce gdzie się spożywa posiłki, śpi, znajduje schronienie. Właśnie w takim kontekście życia codziennego powinien być rozpatrywany każdy Wschodni kobierzec, po to by oddać jego „wagę” kulturową ale również aby odczytać z prawidłowej perspektywy jego znaczenie artystyczne.

     Dywany z Wiss (VEES), tkane we wsi Wiss położonej w górzystym i bujnym regionie Khansar w Iranie, stanowią doskonały przykład ponadczasowego rzemiosła charakterystycznego dla tego regionu. Wieś ta znajduje się w samym sercu gór Zagros, około 2 kilometrów od miasta Khansar, i słynie z umiarkowanego klimatu oraz bogatego dziedzictwa kulturowego. Tradycje tkackie w Wiss są głęboko zakorzenione w historii tego obszaru, czerpią wpływy z okolicznych regionów i są silnie powiązane z lokalnym środowiskiem.

    Wioska Wiss znana jest nie tylko z wyjątkowego rzemiosła tkackiego, ale ma również bogatą przeszłość historyczną. Jej początki sięgają epoki Medów, a znaleziska archeologiczne z centralnego kopca w Wiss wskazują na jej znaczenie w okresie Partów. Nazwa Wiss, która prawdopodobnie wywodzi się ze starożytnych źródeł, oznacza „wielkie plemię” i odzwierciedla plemienny charakter jej mieszkańców. Plemiona te, pochodzące pierwotnie z Hamadanu, migrowały na te tereny przed wiekami, a niektóre źródła historyczne wskazują, że ich korzenie sięgają ponad 2400 lat wstecz. Pomimo językowej różnorodności panującej w okolicy mieszkańcy Wiss zachowali swoją perską tożsamość językową i kulturową, zwłaszcza dzięki tradycyjnym rzemiosłom, w tym tkactwu dywanów.

    Tradycja tkania dywanów z Wiss sięga wielu pokoleń i jest głęboko powiązana z historią oraz ewolucją kulturową tej wsi. Chociaż dywany z Wiss mają cechy wspólne z dywanami z sąsiednich regionów, takich jak Khansar, wyróżniają się subtelnymi różnicami w wzornictwie i budowie. Rzemiosło związane z dywanami z Wiss sięga wczesnych okresów perskiego tkactwa, a każdy dywan zawiera charakterystyczne elementy lokalnej historii i tradycji.

    Historycznie rzecz biorąc, dywany z Wiss były tkane ręcznie w małych, rodzinnych warsztatach, gdzie tkactwo stanowiło nie tylko działalność gospodarczą, ale także formę ekspresji kulturowej. Wzory i motywy ewoluowały z biegiem czasu, łącząc w sobie zarówno lokalną symbolikę, jak i szersze wpływy regionalne. Dywany z Wiss są cenione nie tylko za swoją trwałość i piękno, ale także za związek z historią regionu Zagros.

     W kobiercach tych stosuje się schemat kompozycyjny oparty na romboidalnym medalionie środkowym lub rzędzie medalionów, także o kształcie romboidalnym. Pola tych kobierców zapełnione są małymi motywami geometrycznymi ( wielokątami, ośmioramiennymi gwiazdami ) lub bardzo wystylizowanymi motywami roślinnymi lub zwierzęcymi ja np. motyw „kurkowy”, zwany morgi. Odgrywające w życiu plemiennym tak istotna rolę zwierzęta, ptaki i rośliny pojawiają się także na kobiercach innych grup, ale nie w takim nasileniu. Wzory te symbolizują żyzne ziemie tego regionu oraz więź tkaczy z naturą. Bardzo charakterystycznym elementem są wąskie bordiury, zdobione typowymi figurami zgeometryzowanymi i wielobarwnymi czworobokami. Miłośnicy tkanin plemiennych cenią te wyjątkowe kobierce wysoko za silnie wyrażoną prostoliniowość wzorów i upodobanie do stosowania naturalnych barwników ( wyrabianych według sekretnych formuł mistrzów farbiarskich, używając do tego celu substancji występujących w przyrodzie ) jak i do ciemnych „sztywnych” barw.

    Kolory były zawsze bardzo ważne w kobiercach nomadów. Nawet kiedy zaczęto na masową skalę stosować chemiczne substancje barwiące, do wyrobu dywanów z tego rejonu używano barwników naturalnych. Dla kobierców pochodzących z tego ośrodka charakterystyczny jest różowy kolor o szczególnym łososiowym odcieniu niebieskimi refleksami, zwany dughi. Otrzymywano go, przez zastosowanie specjalnych substancji w procesie farbowania wełny. Kolorem podstawowym była czerwień uzyskiwana zazwyczaj z korzenia marzanny, rośliny rosnącej dziko lub uprawianej na plantacjach. Jej wysuszony i sproszkowany korzeń rozpuszczano w wodzie, a następnie do tak otrzymanej mikstury dodawano jogurt, czyli właśnie dugh, lub zsiadłe mleko-a więc produkty zawierające kwas mlekowy, który sprawia że włókna przędzy żółkną, ale jednocześnie kolory stają się bardziej świetliste i trwałe.

Przędza zanurzana jest na kilka godzin w tak przygotowanej kąpieli barwiącej, po której poddawana jest długotrwałemu płukaniu, a następnie suszeniu, w rezultacie uzyskując surowiec doskonale i subtelnie ufarbowany.

   Dywany Wiss są tkane z gęstością węzłów wynoszącą średnio 20 węzłów (w zakresie od 17 do 21) na 7 cm. Osnowa składa się z 12-nitkowej bawełny, a wątek z 7-nitkowej bawełny, natomiast runo wykonane jest z dwunitkowej wełny. Dywany tkane są przy użyciu węzła symetrycznego (tureckiego). Proces tkania obejmuje wykończenie perskie (polegające na przycinaniu wełny przy każdym węźle) podczas tworzenia dywanu. Dywany Wiss są zazwyczaj produkowane w rozmiarach od małych (poniżej 1 metra kwadratowego) do dużych (ponad 9 metrów kwadratowych).

  Kobierzec Vees (Wiss) to więcej niż tylko dywan – to fragment perskiego dziedzictwa, zakorzeniony w tradycji plemiennej, bogaty w symbolikę i utkany tak, by przetrwać próbę czasu.