Dywan Wełniany Ręcznie Wiązany Irański Shiraz 226x310

KOBIERZEC – ten fascynujący wyrób rękodzielniczy- stanowi dla nas, ludzi wychowanych w kulturze zachodnioeuropejskiej, jedynie element wystroju domów, przedmiot służący do ozdabiania podłóg; dla człowieka Wschodu zaś zawsze był symbolem domu i życia rodzinnego, miejsce gdzie się spożywa posiłki, śpi, znajduje schronienie. Właśnie w takim kontekście życia codziennego powinien być rozpatrywany każdy Wschodni kobierzec, po to by oddać jego „wagę” kulturową ale również aby odczytać z prawidłowej perspektywy jego znaczenie artystyczne.

 Prowincja Fars stanowi ojczyznę kilku perskich plemion zajmujących się tkactwem. Kobierce pochodzące z tego rozległego regionu ( południowa Persja ) nazywane są zazwyczaj SHIRAZ – od nazwy miasta Shiraz , które było ważnym ośrodkiem administracyjnym i kulturalnym dla całej Persji od 1750 do ok. 1800 , natomiast  w historii nie odnaleziono śladów istnienia zorganizowanej produkcji tkackiej w samym mieście. To właśnie dzięki tkactwu plemiennemu Shiraz stał się słynnym ośrodkiem sprzedaży dywanów. Plemiona o osiadłym , jak i koczowniczym stylu życia zwoziły kobierce do Shirazu i sprzedawały je na tamtejszych bazarach.

      Najsłynniejszym plemieniem są Kaszgajowie zamieszkujący góry Zagros na północnym zachodzie jak i obszar na zachód i południe od Shirazu. Pozostałe ważne plemiona tego regionu to Chamse i Luri. Kobierce wszystkich wymienionych plemion mają bardzo podobne cechy charakterystyczne i najczęściej niemożliwe jest ich bezbłędne rozróżnienie . Bogate stada owiec i kóz dostarczają wysokogatunkową wełnę wykorzystywaną na zarówno do okrywy runowej jaki do osnowy i wątków, te ostatnie zazwyczaj podwójne , niefarbowane lub farbowane na czerwono lub brązowo. Do dziś używa się poziomych krosien zbliżonych formą do stosowanych przed wiekami w wielu regionach Azji. Z dywanów tkanych przez koczowników, emanuje duch pewnej niedoskonałości, naiwności i spontaniczności, a także surowość, cechy które najbardziej urzekają europejskich nabywców.

     W kobiercach tych, najczęściej wykonywanych metodą węzłów asymetrycznych, stosuje się schemat kompozycyjny oparty na romboidalnym medalionie środkowym lub rzędzie medalionów , także o kształcie romboidalnym. Pola tych kobierców zapełnione są małymi motywami geometrycznymi ( wielokątami, ośmioramiennymi  gwiazdami ) lub bardzo wystylizowanymi motywami roślinnymi lub zwierzęcymi ja np. motyw „kurkowy” , zwany morgi. Odgrywające w życiu plemiennym tak istotna rolę zwierzęta, ptaki i rośliny pojawiają się także na kobiercach innych grup, ale nie w takim nasileniu. Bardzo charakterystycznym elementem są wąskie bordiury, zdobione typowymi figurami zgeometryzowanymi i wielobarwnymi czworobokami . Miłośnicy tkanin plemiennych cenią  „Kaszgaje” wysoko za silnie wyrażoną krzywoliniowość wzorów i upodobanie do stosowania naturalnych barwników ( wyrabianych według sekretnych formuł mistrzów farbiarskich, używając do tego celu substancji występujących w przyrodzie )jak i do ciemnych „sztywnych” barw.

 Kolory były zawsze bardzo ważne w kobiercach shiraz. Nawet kiedy zaczęto na masową skalę stosować chemiczne substancje barwiące, do wyrobu shirazów używano barwników naturalnych. Dla kobierców pochodzących z tego ośrodka charakterystyczny jest różowy kolor o szczególnym łososiowym odcieniu niebieskimi refleksami, zwany dughi. Otrzymywano go, przez zastosowanie specjalnych substancji w procesie farbowania wełny. Kolorem podstawowym była czerwień uzyskiwana zazwyczaj z korzenia marzanny, rośliny rosnącej dziko lub uprawianej na plantacjach. Jej wysuszony i sproszkowany korzeń rozpuszczano w wodzie, a następnie do tak otrzymanej mikstury dodawano jogurt, czyli właśnie dugh, lub zsiadłe mleko-a więc produkty zawierające kwas mlekowy, który sprawia że włókna przędzy żółkną, ale jednocześnie kolory stają się bardziej świetliste i trwałe.

Przędza zanurzana jest na kilka godzin w tak przygotowanej kąpieli barwiącej, po której poddawana jest długotrwałemu płukaniu, a następnie suszeniu, w rezultacie uzyskując surowiec doskonale i subtelnie ufarbowany.

  Kobierzec SHIRAZ to więcej niż tylko dywan – to fragment perskiego dziedzictwa, zakorzeniony w tradycji plemiennej, bogaty w symbolikę i utkany tak, by przetrwać próbę czasu.