Dywan Wełniany Ręcznie Wiązany Irański Feriedan 167x314

KOBIERZEC – ten fascynujący wyrób rękodzielniczy- stanowi dla nas, ludzi wychowanych w kulturze zachodnioeuropejskiej, jedynie element wystroju domów, przedmiot służący do ozdabiania podłóg; dla człowieka Wschodu zaś zawsze był symbolem domu i życia rodzinnego, miejsce gdzie się spożywa posiłki, śpi, znajduje schronienie. W kulturze islamu istnieje specjalny rodzaj kobierca- modlitewnik- używany podczas modlitwy, na którym pięć razy dziennie, z twarzą zwróconą w kierunku Mekki, należy oddać się modlitwie, bijąc pokłony. Właśnie w takim kontekście życia codziennego powinien być rozpatrywany każdy Wschodni kobierzec, po to by oddać jego „wagę” kulturową ale również aby odczytać z prawidłowej perspektywy jego znaczenie artystyczne.

  Na wschodzie kobierzec spełnia nie tylko istotną funkcję użytkową, co już podkreśliłem, lecz ma również znaczenie głęboko symboliczne. Wyodrębnia on przestrzeń tzw „magiczną”, ponieważ jego bordiury, uosabiające sferę ziemską, ludzką, stanowią barierę ochronną dla pola głównego, które symbolizuje wszechświat, sferę niebieską, czyli boskość. Niegdyś dekoracja musiała więc doskonale odzwierciedlać taką właśnie organizację powierzchni kobierca, dlatego też dzieliła się na elementy o charakterze wybitnie symbolicznym i elementy ornamentalne czyli spontaniczne. W miarę upływu wieków, wraz ze zmianami historyczno-kulturowymi, wiele motywów symbolicznych straciło swoje pierwotne znaczenie i formę, przekształcając się naturalnie w tzw zwykłe elementy dekoracyjne. Niektóre motywy symboliczne zachowały jednak swą formę i wciąż można je rozpoznać, choć z upływem czasu nabrały wyłącznie charakteru ornamentalnego.

Fereydan (Feredian) to region położony w prowincji Isfahan w środkowym Iranie. Zamieszkuje go ludność gruzińska i ormiańska, która została przymusowo przesiedlona w te rejony podczas okupacji Kaukazu przez Imperium Safawidów na początku XVII wieku.
Plemię Bachtijarów osiedliło się na tym obszarze i stanowi znaczną część populacji Fereydanów. Dywany i chodniki tkane w tym regionie – zwane „Fereydan-Bachtijarami” – są znane na rynku od połowy XIX wieku. W tym okresie w Fereydanie wytwarzano i zamawiano dywany „chan” dla urzędników i władców chanatu. Niektóre wczesne dywany wykonane przez ormiańskich tkaczy z wysokiej jakości wełny i barwione są nazywane „Armeni Boft”, co w języku perskim oznacza „wykonane przez Ormian”. Dywany i chodniki Fereydan są tkane w półgeometrycznym, tradycyjnym stylu Bachtijarów, z medalionami lub wzorami ogrodowymi. Projekty ogrodów przedstawiają kształty kheshti (kwadratowe) lub romby na polu, z motywami kwiatów, krzewów lub drzew, stosuje się węzeł turecki (symetryczny).
Kolory tła i obramowania to głównie intensywne czerwienie, ciemne błękity lub kość słoniowa. Dodatkowo, kwiaty i elementy tkane są w odcieniach brązu, złota, zieleni, błękitu i czerni. Ciemny brąz lub czerń stosuje się w konturach wzoru.

Pod koniec XX wieku niektórzy tkacze Fereydan przeszli od tradycyjnych wzorów do stylów podobnych do tych z innych regionów Iranu, zgodnie z krajowym i zagranicznym popytem eksportowym. Produkty te mogą być sprzedawane ze względu na pochodzenie wzoru i koloru, a nie miejsce tkania. 

   Medalion środkowy-chroniony przez bordiury i umieszczony w samym centrum pola, jest symbolem boskiego słońca, obszarem będącym najbliżej sfer pozaziemskich. Medalionom nie bez przypadku towarzyszą stylizowane kwiaty lilii ( symbole Słońca i Księżyca ) po obu jego stronach oraz cztery narożniki. Te cztery elementy drugorzędne służą do jeszcze mocniejszego zaakcentowania symbolicznego znaczenia motywów-są obrazem strzegących wrót.

 Bordiury zazwyczaj zdobione są stylizowanymi motywami heratu. Koloryt jest bardzo harmonijny i wysoko ceniony przez zachodnie rynki. Tło ma zazwyczaj barwę rdzawej czerwieni a w dekoracjach pojawiają się najczęściej kolor: żółtawy, niebieski oraz brązowy. Wełna, używana do wiązania kobierców z tego rejonu, jest błyszcząca i jedwabista w dotyku co zawdzięcza wyjątkowej wiedzy o wyborze najlepszego surowca który jest uzyskiwany z podgardla i barków owiec. Ten typ wełny określany jest mianem „kurk” i jest ceniony za wysoką trwałość i łatwość w farbowaniu. Uznawane są za jedne z najlepszych dywanów wytwarzanych na tym obszarze.